Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Konusundaki Güncel Gelişmeler
Giriş
Avrupa Birliği (“AB”) tarafından 10.05.2023 tarihli AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan 2023/956 sayılı Tüzük[1] ile kabul edilen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (“SKDM”), AB’nin iklim politikalarının küresel ticaret üzerindeki etkisini derinleştiren başlıca düzenlemelerden biridir.[2]
SKDM, AB Emisyon Ticaret Sistemi (“AB ETS”) kapsamında uygulanan karbon maliyetlerinin, üçüncü ülkelerden ithal edilen belirli karbon yoğun ürünlere de yansıtılmasını amaçlar. Bu çerçevede (i) karbon kaçağının önlenmesi, (ii) AB sanayisinin rekabet gücünün korunması ve (iii) küresel ölçekte düşük karbonlu üretimin teşvik edilmesi SKDM’nin hedeflerindendir.
Her ne kadar çevresel, sosyal ve yönetişim (“ÇSY”) ile sürdürülebilirlik politikaları kapsamında şekillense de SKDM, sonuçları itibarıyla uluslararası ticaret, gümrük ve milletlerarası regülasyon alanlarında önemli yapısal etkiler doğurur. Bu etki, özellikle AB ile yoğun ticari ilişkileri bulunan ülkeler bakımından yeni uyum ve raporlama yükümlülükleri şeklinde kendini gösterir.
2023/956 sayılı Tüzük uyarınca SKDM, 01.10.2023 tarihi itibarıyla yalnızca raporlama yükümlülüğü kapsamında uygulanmaya başlandı. 01.10.2023–31.12.2025 tarihleri arasını kapsayan geçiş döneminde, herhangi bir mali yükümlülük öngörülmedi.[3]
Bu hukuk postası makalesi, özellikle 31.12.2025 tarihi sonrasını ve 17.10.2025 tarihli AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan 2025/2083 sayılı Tüzük[4] ile SKDM’ye getirilen değişiklikleri ele alır; bu düzenlemelerin uygulamaya, raporlama yükümlülüklerine ve ilgili ekonomik aktörler üzerindeki etkilerine odaklanır.
2025/2083 sayılı Tüzük ile Öngörülen Değişiklikler
2025/2083 sayılı Tüzük SKDM’yi sadeleştirmeyi, basitleştirmeyi ve güçlendirmeyi hedefleyen değişiklikler içerir. Bu değişiklikler, (i) küçük ölçekli ithalatçılar bakımından de minimis muafiyetini, (ii) SKDM kapsamında yetkilendirme ve beyan süreçlerini, (iii) sertifika edinimi ve teslimine ilişkin yükümlülükleri, (iv) varsayılan karbon fiyatlarının belirlenmesi usulünü, (v) emisyon hesaplama yöntemlerinin AB ETS ile uyumlaştırılmasını ve (vi) ceza ve yaptırım rejimine ilişkin düzenlemeleri kapsar.
De Minimis Muafiyeti
2023/956 sayılı Tüzük ile öngörülen sevkiyat başına 150 Avro değerindeki muafiyet 2025/2083 sayılı Tüzük ile değiştirildi. Bu doğrultuda, 2025/2083 sayılı Tüzük m. 1/2 uyarınca “tekil kütle eşiği” (single mass-based threshold) sistemi benimsendi.
Tekil kütle eşiği kapsamında, toplam net ağırlığı 50 tonu geçmeyen SKDM kapsamındaki ürünlerini AB’ye ithal eden ithalatçılar raporlama, beyan ve sertifika teslim yükümlülüklerinden muaf tutulur.[5] Yıl içinde 50 ton olarak belirlenen eşiğin aşılması halinde, ilgili takvim yılı içinde gerçekleştirilen tüm ithalatlar SKDM yükümlülüklerine tabi olur.
Anılan muafiyet demir çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörleri için geçerli olurken, elektrik ve hidrojen ithalatı de minimis muafiyeti uygulamasının kapsamı dışında bırakılır.[6]
Yetkilendirme ve Beyan Süreçleri
Yetkilendirmeye ilişkin olarak, 2025/2083 sayılı Tüzük ile yıllık ithalat miktarının 50 tonluk tekil kütle eşiğini aşması durumunda, ithalatçıların yetkili SKDM beyan sahibi (authorized CBAM declarant) olarak yetkilendirilmeleri zorunlu hale geldi.
Beyan süreçleri bakımından ise,[7] 2025/2083 sayılı Tüzük ile yıllık beyan ve sertifika teslimine ilişkin tarih, ithalatın gerçekleştirildiği takvim yılını izleyen yılın 30 Eylül tarihi olarak düzenlendi. Ayrıca, şirketlerin karbon emisyonlarını şeffaf biçimde ortaya koymayı amaçlayan SKDM sertifikası yükümlülüğüne ilişkin oran da aynı Tüzük kapsamında revize edildi. Bu kapsamda, ithalatçıların takvim yılı başından itibaren ithal ettikleri SKDM kapsamındaki ürünlere gömülü emisyonları karşılamak üzere bulundurmaları gereken SKDM sertifikası oranı %80’den %50’ye indirildi.[8]
2025/2083 sayılı Tüzük m. 1/4/f uyarınca yetkili SKDM beyan sahibine SKDM beyanlarının sunumunu, kendi adına ve hesabına hareket eden üçüncü tarafa devretme yetkisi tanınır. Ancak her hâlükârda, yetkili SKDM beyan sahibi 2025/2083 sayılı Tüzük altındaki yükümlülüklere uyumdan kendisi sorumlu olmaya devam eder.
Emisyon Hesaplama Yöntemi
2025/2083 sayılı Tüzük uyarınca, güvenilir ve ülke bazında doğrulanabilir emisyon verilerinin temin edilemediği durumlarda, SKDM kapsamında varsayılan emisyon değerleri kullanılır. Bu değerler, mevcut en iyi veriler (best available data) esas alınarak belirlenir; ülke bazında güvenilir veri bulunmaması hâlinde, ilgili ürün türü bakımından emisyon yoğunluğu en yüksek ilk on ihracatçı ülkenin ortalaması, gerekli hâllerde bölgesel faktörler de dikkate alınarak varsayılan değer olarak hesaplanır.
Beyan süreçlerinde ithalatçılar, Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan varsayılan emisyon değerlerini veya doğrulanmış fiilî emisyon verilerini kullanır; fiilî değerlerin tercih edilmesi hâlinde akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulama yapılır.
Alüminyum, demir ve çelik ürünleri bakımından, üretim girdilerine (precursors) dair gömülü emisyonlar kural olarak hesaplamaya dâhil edilirken, son işlem (finishing) aşamalarına ilişkin emisyonlar, AB ETS ile uyumlu şekilde kapsam dışında bırakılır.
İndirim Mekanizması
2025/2083 sayılı Tüzük m. 1/8 ile yetkili SKDM beyan sahiplerine üçüncü ülkelerde ödedikleri karbon bedeli üzerinden indirim talep etme hakkı sağlanır. Bu doğrultuda, anılan hüküm uyarınca yetkili SKDM beyan sahibi üçüncü bir ülkede karbon bedeli ödenmiş ise, bu bedeli dikkate alarak teslim etmesi gereken SKDM sertifikası sayısında indirim yapılmasını talep edebilir. Ancak indirimden yararlanabilmesi için karbon fiyatının fiilen ödenmiş olması gerekir; ilgili ülkede uygulanan iade, indirim ve telafi mekanizmaları da hesaplama kapsamına dahil edilir.
İndirimin hangi esaslara göre hesaplanacağı kullanılan emisyon verilerine göre belirlenir. Fiili emisyon verileri kullanılmış ise, indirim fiilen ödenmiş karbon fiyatına göre hesaplanır. Öte yandan, varsayılan emisyon değerleri kullanılıyorsa, indirim yalnızca varsayılan karbon fiyatları üzerinden uygulanır.
Ceza ve Yaptırım Rejimi
SKDM’nin 01.10.2023–31.12.2025 tarihleri arasını kapsayan geçiş döneminde, düzenleyici otoritenin yaklaşımı esas itibarıyla yaptırım uygulamaktan ziyade bilgilendirme ve kapasite geliştirmeye odaklandı. Bu süreçte, yükümlülerin raporlama yükümlülüklerini doğru ve zamanında yerine getirebilmelerine imkân tanıyacak bir uyum zemini oluşturulması amaçlandı. Ancak SKDM’nin nihai rejimine geçilmesiyle birlikte, Üye Devlet makamlarının denetim mekanizmalarını güçlendirmesi ve yükümlülüklerin yerine getirilmesini daha sıkı ve sistematik bir biçimde gözetmesi beklenir.
Bu çerçevede, SKDM kapsamında öngörülen yaptırım rejimi, AB ETS ile yapısal bir uyum gözetilerek kurgulandı. SKDM yükümlülüklerine uyulmaması hâlinde, beyan edilmesi gereken her bir ton gömülü emisyon için 100 Avro tutarında idari para cezası uygulanması öngörülür ancak yaptırım rejimi yalnızca temel cezalarla sınırlı değildir. Nitekim, yetkilendirme eşiğinin aşılmasına rağmen yetkili SKDM beyan sahibi olmaksızın ithalat gerçekleştirdiğinde, temel ceza tutarının beş katına kadar artırılabilen ağırlaştırılmış idari yaptırımlar uygulanabilir. Bununla birlikte, orantılılık ilkesi doğrultusunda, küçük ölçekli veya kasıt unsuru içermeyen ihlaller bakımından ceza tutarlarında indirime gidilebilir.
Dolaylı gümrük temsilcilerinin sorumluluğu da SKDM rejimi kapsamında açık şekilde düzenlenir. Bu kapsamda, dolaylı gümrük temsilcisi yetkili SKDM beyan sahibi sıfatıyla hareket ettiğinde, yükümlülüklere aykırılıktan doğan yaptırımlardan doğrudan sorumlu tutulur, buna karşılık temsilci bir AB Üye Devleti’nde yerleşik ithalatçı adına işlem yapar ve yetkili beyan sahibi sıfatını üstlenmezse yaptırımlara ilişkin sorumluluk ilgili ithalatçıya ait olur.
Uygulama Takvimi
2025/2083 sayılı Tüzük AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandıktan üç gün sonra yürürlüğe girdi. Ancak 2025/2083 sayılı Tüzük altında ele alınan yükümlülükler açısından farklı yürürlük tarihleri belirlendi.
Buna bağlı olarak, de minimis muafiyetinin uygulanması, üçüncü ülkelerde fiilen ödenen karbon bedellerinin dikkate alınması ile akredite doğrulayıcıların yetkilendirilmesi ve kayıt altına alınmasına ilişkin düzenlemeler dâhil olmak üzere SKDM kapsamında öngörülen temel yükümlülükler, 01.01.2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girer. Bu tarihten itibaren SKDM rejiminin temel unsurları fiilen uygulanmaya başlanır, yükümlülerin hem emisyon hesaplamaları hem de doğrulama süreçleri bakımından yeni kurallara tam uyum sağlamaları gerekir.
Buna karşılık, SKDM sertifikalarının satışına ilişkin hükümler daha ileri bir aşamaya bırakıldı ve söz konusu mekanizmanın 2027 yılı itibarıyla devreye alınması öngörüldü. Bu kademeli geçiş yaklaşımı, piyasa aktörlerine uyum süreci tanınmasını ve SKDM’nin aşamalı ancak etkin bir şekilde hayata geçirilmesini amaçlar.
Sonuç
2025/2083 sayılı Tüzük ile getirilen değişiklikler, SKDM’nin uygulama kabiliyetini artırmayı, idari yükleri belirli ölçüde hafifletmeyi ve sistemi AB ETS ile daha uyumlu bir yapıya kavuşturmayı hedefler.
Özellikle de minimis muafiyeti, emisyon hesaplama yöntemlerindeki sadeleşme, üçüncü ülkelerde ödenen karbon bedellerinin mahsup edilebilmesi ve yaptırım rejiminin daha orantılı bir çerçeveye oturtulması, SKDM’nin geçiş döneminden nihai rejime daha öngörülebilir bir şekilde ilerlemesini sağlar. Bununla birlikte, gümrük kontrollerinin dijitalleşmesi ve yetkilendirme eşiğinin aşılması hâlinde öngörülen ağırlaştırılmış yaptırımlar, SKDM’nin yalnızca raporlama yükümlülüğüyle sınırlı bir düzenleme olmadığını açıkça ortaya koyar.
Bu çerçevede, AB ile ticari ilişkileri bulunan ekonomik aktörlerin, SKDM kapsamındaki yükümlülüklerini yalnızca çevresel bir uyum başlığı altında değil; gümrük, yaptırım ve ticari riskler bakımından bütüncül bir perspektifle değerlendirmeleri gerekir. 01.01.2026 itibarıyla başlayacak nihai uygulama dönemine hazırlık süreci, emisyon verilerinin güvenilirliği, doğrulama altyapısı ve iç uyum mekanizmalarının güçlendirilmesini zorunlu kılar.
- Regulation (EU) 2023/956 of the European Parliament and of the Council of 10 May 2023 Establishing a Carbon Border Adjustment Mechanism. İngilizce metin için bkz: (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R0956, Erişim Tarihi: 17.12.2025); Anılan Tüzük’ün gayriresmi Türkçe tercümesi için bkz: (https://ab.gov.tr/53575.html, Erişim Tarihi: 17.12.2025).
- “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)” (https://www.ab.gov.tr/test_53490.html, Erişim Tarihi: 18.12.2025); Ayrıca, SKDM’nin beraberinde getirdiği raporlama yükümlülüğüne ilişkin olarak bkz: Süsoy Uygun, Ecem / Erdem, Orhan Emin: “Avrupa Birliği Sınırda Karbon Mekanizması Düzenlemesi Kapsamında Öngörülen Raporlama Yükümlülüğü ve Türkiye'deki Gelişmeler”, Enerji Hukuku Dergisi, Yıl: 12, Sayı: 2024/1, s. 71-90.
- “AB SKDM Bilgi Notu” (https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/ab-sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi/ab-skdm-bilgi-notu, Erişim Tarihi: 18.12.2025).
- Regulation (EU) 2025/2083 of the European Parliament and of the Council amending Regulation (EU) 2023/956 as Regards Simplifying and Strengthening The Carbon Border Adjustment Mechanism. İngilizce tam metin için bkz: (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/2083/oj/eng, Erişim Tarihi: 17.12.2025).
- “CBAM: Council signs off simplification to the EU carbon leakage instrument” (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/09/29/cbam-council-signs-off-simplification-to-the-eu-carbon-leakage-instrument/, Erişim Tarihi: 20.12.2025).
- “EU adopts simplifications of CBAM rules ahead of the compliance phase starting in 2026” (https://icapcarbonaction.com/en/news/eu-adopts-simplifications-cbam-rules-ahead-compliance-phase-starting-2026#:~:text=Scope%20and%20%E2%80%9Cde%20minimis%E2%80%9D%20threshold,this%20%E2%80%9Cde%20minimis%E2%80%9D%20exemption, Erişim Tarihi: 18.12.2025).
- 2023/956 sayılı Tüzük altındaki beyan süreçlerine ilişkin olarak bkz: Süsoy Uygun / Erdem, s. 78 vd.
- “EU adopts simplifications of CBAM rules ahead of the compliance phase starting in 2026” (https://icapcarbonaction.com/en/news/eu-adopts-simplifications-cbam-rules-ahead-compliance-phase-starting-2026#:~:text=Scope%20and%20%E2%80%9Cde%20minimis%E2%80%9D%20threshold,this%20%E2%80%9Cde%20minimis%E2%80%9D%20exemption, Erişim Tarihi: 18.12.2025).
Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.
Diğer İçerikler
Son yıllarda, ülkemizde ve dünyada yaşanan finansal, sosyal ve çevresel sorunlar, toplumların ve iş dünyasının sürdürülebilirlik konusuna hassasiyetini arttırmaktadır. Sürdürülebilirlik alanında uluslararası düzeyde gelişmeler yaşanmaya devam ederken, Türkiye de kendi yeşil dönüşüm sürecine katkı sağlayan...
2025 yılı itibarıyla çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanında hem küresel ölçekte hem de Türkiye’de önemli düzenleyici gelişmeler yaşanmıştır. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda; özel sektör aktörlerinin çevresel etkilerini azaltması, sosyal sorumluluklarını yerine getirmesi ve kurumsal...
İklim Kanunu Teklifi (“Kanun Teklifi”) 20.02.2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunuldu. İklim Kanunu, Türkiye’nin iklim eylemlerini geliştirmek için hazırlanmakta olan ve mümkün olan en kısa sürede tamamlanması hedeflenen birincil mevzuat ve politika belgeleri arasında yer alır...
Sürdürülebilirlik, günümüzün ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama konusunda son zamanlarda odaklandığımız önemli bir kavramdır. Ekonomik, çevresel ve sosyal boyutlarıyla ele alınan bu kavram, geniş sorumluluklar gerektirir ve kapsamlı bir işbirliği ile anlam kazanır...
Türkiye’nin uzun vadede net sıfır karbon emisyonuna ulaşma hedefi ve Cumhurbaşkanlığı yıllık programında bahsi geçen, AB düzenlemeleri ile uyumlu bir ulusal karbon fiyatlandırma mekanizmasının kurulması ve emisyon ticaret sisteminin hayata geçirilmesi hedefi doğrultusunda, Enerji Piyasası Düzenleme...
Son yıllarda, finansal tabloların uzun vadeli şirket performansının değerlendirilmesi açısından yetersiz kaldığı ve yatırımcıların artık karar verirken finansal bilgilerin yanı sıra finansal olmayan bilgilere de ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Artan finansal, sosyal ve çevresel sorunlar nedeniyle toplumlar da...
Günümüzde ticaret şirketleri amaç yönünden bir gelişim ve değişim içerisindedir. Şirketlerin asıl amacının kâr etmek olduğu kuşkusuzdur. Ancak şirketler bu amaca ulaşırken hem çevre hem de toplum üzerindeki etkilerini göz ardı etmemeli ve çevreye, gelecek kuşaklara ve topluma karşı sorumlu davranmalıdır...
Okumakta olduğunuz bu makale, Erdem & Erdem Exlibris ile çok daha sürdürülebilir bir platforma kavuşmuşken Avrupa Birliği’nin menkul kıymetler piyasaları düzenleyicisi olan Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi de (“ESMA”) sürdürülebilirliğe katkıda bulunan bir çalışma yayımladı. 2023-2028 stratejisi...
1987 yılında Birleşmiş Milletler Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu tarafından “Ortak Geleceğimiz” (Our Common Future) başlıklı bir rapor yayımlandı. Raporda küresel çevre problemlerinin sebeplerine dikkat çekilirken sürdürülebilirlik kavramı “bugünün ihtiyaçlarının, gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını...